Στα ίχνη του αστυνόμου Μπέκα

Στα ίχνη του αστυνόμου Μπέκα

Του Κωνσταντίνου Κομνηνού

Ψάχνοντας για να βρω ένα θέμα για να γράψω ένα άρθρο για τα μυθιστορήματα, με μαγνήτισε η κατηγορία του αστυνομικού μυθιστορήματος. Και μου κέντρισε περισσότερο το ενδιαφέρον, γιατί ούτε σαν αναγνώστης έχω διαβάσει κάτι αντίστοιχο, ούτε σαν νέος συγγραφέας, έχω προσπαθήσει να γράψω μια αστυνομική ιστορία. Αν και πάντα μου άρεσαν οι ταινίες μυστήριου και εγκλήματος, στον γραπτό λόγω είναι διαφορετικά. Έτσι άδραξα την ευκαιρία να εμπλουτίσω αβίαστα τις γνώσεις μου και χάθηκα βαθιά ψάχνοντας πληροφορίες, αρχίζοντας με μία γενική έρευνα, για το τι είναι αστυνομικό μυθιστόρημα και από πού άρχισαν όλα.

Η αστυνομική λογοτεχνία είναι ένα είδος πεζού λόγου που αν και είναι συνήθως μία μυθοπλασία, ασχολείται πολύ με την κοινωνική πλευρά των ανθρώπων, ψάχνοντας στοιχεία για το έγκλημα, τον λόγο του εγκλήματος, την ψυχική υγεία του δολοφόνου, δράστη ή κατηγορούμενου και την αποκάλυψη και διεκπεραίωση όλων των στοιχείων που οδηγούν στην λύση του αδικήματος.

Από τα πρώτα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν και είναι πολύ γνωστά μέχρι σήμερα και έχουν μία παγκόσμια αναγνωσιμότητα είναι το «Χίλιες και μία νύχτες», που εμφανίζεται ένα πτώμα και ο βεζίρης διατάζει να βρεθεί το συντομότερο δυνατόν ο ένοχος.

Από τον 19ο αιώνα και μετά η αστυνομική λογοτεχνία γίνεται πραγματικά ένα εντυπωσιακό φαινόμενο της εποχής, λόγω ότι στην Μεγάλη Βρετανία και στην Γαλλία, δημιούργησαν επίσημα την αστυνομική αρχή, που καταδίωκαν κάθε έγκλημα που γινόταν.

Το πρώτο επίσημο βιβλίο με αστυνομική υπόθεση στην Ελλάδα γράφτηκε το 1928 με τίτλο «Έγκλημα στο Ψυχικό» του συγγραφέα Παύλου Νιρβάνα (1886-1937). Μετά, λόγο της κατοχής απαγορεύτηκε αυτό το είδος και επίσημα δεν υπάρχουν την συγκεκριμένη περίοδο άλλα βιβλία αστυνομικής λογοτεχνίας.

Υπάρχουν κατηγορίες που αντιπροσωπεύουν κάθε αστυνομικό λογοτεχνικό βιβλίο:

  • Ορθόδοξο
  • Σκληρό (Συνδυάζεται με εγκλήματα με πολύ αίμα και με υπόκοσμο)
  • Ανθρώπινο
  • Αγωνίας

Μετά από όλες αυτές τις πληροφορίες, ήθελα να επικεντρωθώ σε μονάχα έναν συγγραφέα και να μπω στον δικό του ψυχικό κόσμο για να μάθω περισσότερες λεπτομέρειες. Η πρώτη συγγραφέας που μου ήρθε στο μυαλό ήταν η Αγκάθα Κρίστι. Ίσως η γνωστότερη παγκόσμιος συγγραφέας σε αυτό το είδος. Όμως αμέσως αναρωτήθηκα, αν έχουμε εδώ στην Ελλάδα κάτι ανάλογο και σε έκταση βιβλίων και σε φήμη άλλα και σε απεριόριστη έμπνευση. Και τότε πολύ γρήγορα ανακάλυψα τον Γιάννη Μαρή. Γνωστό όνομα είπα μέσα μου. Αλλά ποιος είναι; Από που τον ξέρω; Μα ναι, είναι ο συγγραφέας που έδωσε ζωή στο αστυνόμο Μπέκα. Τον ήξερα τελικά από παιδί, από βιβλία που είχαμε στο σπίτι, μα που ποτέ δεν τα διάβασα, από τηλεοπτικές σειρές και από παλιές ελληνικές ταινίες. Τον αστυνόμο Γεώργιο Μπέκα το ήξερα, ήμουν θαυμαστής του και οπότε τον έβλεπα στην τηλεόραση, πάντα προσπαθούσα μαζί του να λύσω το κάθε μυστήριο που ερχόταν στον δρόμο του.

Έτσι για λίγο καιρό, ο συγγραφέας Γιάννης Μαρής και ο αστυνόμος Γεώργιος Μπέκας, έγιναν μέρος της ζωής μου και της ανεξέλικτης έρευνας, ώστε να μάθω όσα περισσότερα μπορώ.

Γιάννης Μαρής

Ο Γιάννης Μαρής, γεννήθηκε 28 Ιανουαρίου το 1916 και έφυγε από την ζωή στις 13 Νοεμβρίου του 1979 από καρκίνο στο κεφάλι. Το εργαλείο δηλαδή που του έδωσε τόσο έμπνευση, που είχε τόση ευφυΐα και λογική, τον πρόδωσε μετά από τόσες επιτυχίες, με έναν βάναυσο τρόπο.

Το πραγματικό του επίθετο ήταν Τσιριμώκος, Ιωάννης Τσιριμώκος και γεννήθηκε στην Σκόπελο, αλλά η καταγωγή του ήταν από την Φθιώτιδα, αλλά τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε στην Χίο (όπου έχω καταγωγή και εγώ από την πλευρά του πατέρα μου) και στην Λάρισα (όπου έχω καταγωγή και εγώ από την πλευρά της μητέρας μου). Μετακόμιζαν πολύ συχνά γιατί ο πατέρας του, ήταν δικαστικός και τον μετέφερα αρκετές φορές μέσα στα χρόνια που εργαζόταν. Φοίτησε στην Νομική σχολή Θεσσαλονίκης και ασχολήθηκε και με την πολιτική στο χώρο των σοσιαλιστών και συμμετείχε στην ίδρυση της Ένωσης Λαϊκής Δημοκρατίας (ΕΛΔ), μαζί με τον θείο του Ηλία Τσιριμώκο. Σύζυγος του, η μεταφράστρια Αθηνά Ζαφειρίου που είχαν μαζί έναν γιο, τον Άγγελο Τσιριμώκο.

Μετά το τέλος του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου, ασχολείται επαγγελματικά με την δημοσιογραφία στην εφημερίδα «Μάχη» σαν αρχισυντάκτης, σχολιογράφος και κρητικός κινηματογράφου. Μετά την αποκάλυψη για την Μακρόνησο, απολύεται από την εφημερίδα και φυλακίζεται. Αποφυλακίζεται όμως με την παρέμβαση της Σοσιαλιστικής διεθνούς και με εντολή του Αλεξάνδρου Σβώλου (Πρόεδρος της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης).

Εργάστηκε έκτοτε στις εφημερίδες «Προοδευτικός φιλελεύθερος», «Ελεύθερος λόγος», «Αθηναϊκή», «Ακρόπολις», «Απογευματινή», στο περιοδικό «Πρώτο» και στο περιοδικό «Οικογένεια» όπου από εκεί ξεκίνησε και η συγγραφική του καριέρα, γράφοντας εβδομαδιαία μία ιστορία σε συνέχειες. Ήταν μέλος της «Ένωσης συντακτών Ελλάδος» και της «Ένωσης Κινηματογράφου». Είχε αυστηρή πένα και τα έλεγε όλα με το όνομα τους και για αυτόν τον λόγο για πολλούς ήταν αντιπαθείς.

Είχε πάει σε πολλές δημοσιογραφικές αποστολές στο εξωτερικό όπως, ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Ισπανία, Πορτογαλία και αρκετές ανατολικές χώρες. Ενώ μόνιμη κατοικία του ήταν η Αθήνα.

Το πρώτο επίσημα αστυνομικό μυθιστόρημα του, ήταν το «Έγκλημα στο Κολωνάκι» το 1953, το οποίο τον καθιέρωσε, σαν έναν από τους πρώτους στο είδος του, στην Ελλάδα. Ο Γιάννης Μαρής ήταν ένας πολύ επιτυχημένος και δημοφιλής συγγραφέας, κάτι που το επιθυμούσε και ο ίδιος, αλλά ποτέ οι κριτικοί δεν τον αναγνώριζαν σαν φαινόμενο, σαν ένα σημαντικό συγγραφέα. 25 χρόνια έγραφε ασταμάτητα. Το ένα μετά το άλλο αστυνομικό μυθιστόρημα. Έγραψε περίπου 20 σενάρια για το κινηματογράφο και δυο θεατρικά έργα. Μέχρι το 1979 που πέθανε ο Γιάννης Μαρής κανένας κριτικός και θεωρητικός της λογοτεχνίας δεν ασχολήθηκε με την αστυνομική λογοτεχνία. Αντιθέτως, την θεωρούσαν παραλογοτεχνία και παραφιλολογία και πίστευαν ότι ήταν μη χρήσιμο ανάγνωσμα, που έκανε κακό και αποπροσανατολούσε την νεολαία.

Το 1981 ήταν το έτος σταθμός για την αστυνομική λογοτεχνία, γιατί από τότε άρχισαν να εκδίδουν βιβλία μεγάλοι εκδοτικοί οίκοι, που μέχρι τότε τα πωλούσαν μονάχα στα περιπτερά. Όταν μπήκαν στα βιβλιοπωλεία πήραν μεγάλη αξία, γιατί ο κόσμος ένιωθε μεγαλύτερο σεβασμό που τα εμπιστεύτηκαν μεγάλοι εκδοτικοί οίκοι.

Μετά από πολλά χρόνια αναγνωρίστηκε ως κλασσικός. Για χάρη του εμπνεύστηκαν και άνοιξαν πολλές σχολές δημιουργικής γραφής και σχολές συγγραφέων. Πολλά από τα έργα του μεταφέρθηκαν στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση και πριν και με τα τον θάνατον του. Επίσης κυκλοφορεί ένα έργο του στα εβραϊκά, τρία στα ρουμάνικα και ένα στα βουλγάρικα. Ορισμένοι αλλόγλωσσοι αναγνώστες πρότειναν σε ξένους εκδοτικούς οίκους να τα εκδώσουν, αλλά ποτέ κανένας δεν εμπιστεύτηκε, ότι θα έκαναν επιτυχία.

Πέρα από το ταλέντο του στην συγγραφή, είχε και το χάρισμα του προφορικού λόγου και ήταν απολαυστικός συνομιλητής και για αυτό ήταν περιζήτητος. Έγραφε πάντα χειρόγραφα. Σπάνια χρησιμοποιούσε γραφομηχανή και ποτέ του δεν κρατούσε σημειώσεις.

Αγαπούσε την ζωγραφική και την μουσική και άκουγε συνέχεια ραδιόφωνο.

Το γράψιμο ήταν η ζωή του και οι ιδέες του ατέλειωτες. Ένα χρόνο μετά την συνταξιοδότηση του, έφυγε για την γη των αγγέλων.

Αστυνόμος Γεώργιος Μπέκας

Αυτό που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση είναι ότι στα περισσότερα μυθιστορήματα του, υπάρχει ως κεντρικό πρόσωπο ο αστυνόμος Γεώργιος Μπέκας που τον θεωρούσε πνευματικό παιδί του. Ο αστυνόμος Μπέκας διοικητής του Γ’ παραρτήματος ασφαλείας Αθηνών και αργότερα στέλεχος της γενικής ασφαλείας Αθηνών, είναι ένας συγγραφικός ήρωας με αντιηρωική συμπεριφορά και σπάνια χρησιμοποιεί πιστόλι και σπανιότερα σκοτώνει. Ποτέ του δεν βασανίζει τους ενόχους, σε αντίθεση με άλλους αστυνομικούς. Το να ψυχολογεί τους ανθρώπους είναι το μεγαλύτερο ατού του. Ήρεμος, ψύχραιμος με καθαρή σκέψη, ξεχωρίζει πολύ εύκολα τους ενόχους από τους αθώους. Όλη του την ένταση την βγάζει στην σκέψη του και με το ευρηματικό του μυαλό, προσπαθεί να φτάσει στην λύση του νήματος χωρίς παρασπονδίες. Εμπιστεύεται πάντα το καμπανάκι της σκέψης του. Ξέρει πάντα με τον λόγο να ξεδιπλώνει τους κρατούμενους του και να τους κάνει τα λένε όλα με κάθε λεπτομέρεια. Είναι άνθρωπος που βασίζεται πολύ στο ένστικτο του, που τις περισσότερες φορές βγαίνει αλάνθαστο.

Ο Γεώργιος Μπέκας απεχθάνεται τις υποθέσεις που του θύμιζαν μυθιστόρημα. Δεν λύνει απλά γρίφους σε ένα έγκλημα, αντιθέτως προσπαθεί να διείσδυση στην ψυχοσύνθεση των ανθρώπων.

Στις υποθέσεις του Μπέκα πρωταγωνίστησαν εφοπλιστές, μοιραίες γυναίκες, τυχοδιώκτες, δοσίλογοι και καλλιτέχνες. Μέσα από τις ιστορίες του βλέπουμε την μεταπολεμική Αθήνα, το λεγόμενο Αθηναϊκό μυθιστόρημα.

Είναι ένας αστυνομικός διαφορετικός από τους υπόλοιπους συναδέλφους του. Είναι μικροαστικός τύπος, απολιτικός, που λατρεύει την δουλειά του. Είναι ντόμπρος, τίμιος, αυθόρμητος και λίγο πρωτόγονος. Αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, στην έρευνα και στην λύση δύσκολων υποθέσεων. Δεν ανήκει στους τύπους της νυχτερινής ζωής. Δεν είναι ο Τζέιμς Μποντ της Ελλάδος και αυτό ίσως κάποιους να τους απογοήτευε παλιότερα όταν τον φανταζόταν, ότι ήταν ξεχωριστός στην προσωπική του ζωή ή στο ερωτικό τομέα και πίστευε ότι είναι ένας τύπος, άστατος και καρδιοκατακτητής. Είναι οικογενειάρχης και υποδειγματικός πατέρας. Μικροκαμωμένος, εύσωμος, μεσήλικας με μουστάκι και παλιομοδίτικο ντύσιμο. Σύχναζε στις αίθουσες της γειτονιάς του και του άρεσε να διαβάζει στο σπίτι του τις εφημερίδες φορώντας τις παντόφλες. Δεν ήταν όμορφος και λαμπερός, αλλά ήταν πανέξυπνος, πολύστροφος και με συστηματική έρευνα λύνει κάθε υπόθεση που πέφτει στα χέρια του.

Επτά είναι μόνο από τα έργα του Γιάννη Μαρή που μεταφέρθηκαν στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση που επίκεντρο στις υποθέσεις είναι ο αστυνόμοw Μπέκας. Πέρα όμως από τον αστυνόμο Μπέκα, σε πολλά από τα μυθιστορήματα συμπρωταγωνιστούσε και ο καλός του φίλος, ο δημοσιογράφος Μακρής, που οι δυο τους αποτελούσαν ένα απίστευτο δίδυμο.

Όμως όταν οι πληροφορίες τελειώνουν και εσύ θέλεις να μάθεις περισσότερα, κάπου εκεί παρακαλάς να υπήρχε μια χρονομηχανή, να σε γυρίσει πίσω στην δεκαετία του 50’,60’,70’ και να γίνεις κομμάτι όλου αυτού. Είναι τιμή μου που ασχολήθηκα με τον Γιάννη Μαρή! Έγινε φίλος του μυαλού μου και έμπνευση στην σκέψη μου. Και ο αστυνόμος Μπέκας, ο αγαπημένος μου συγγραφικός ήρωας.

Share this post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *